Die minister dink blykbaar nie dat maatskappye eenvoudig hul belastingpligtigheid uit Suid-Afrika verskuif sodat hulle minder belasting sal hoef te betaal nie. Blykbaar is dit nie die rede nie, maar eerder die moedswillige opposisiepartye, analiste en die media wat negatief oor Suid-Afrika is.

Natuurlik is dit heeltemal reg van die minister om nie te wil hê dat mense slegs die negatiewe oor Suid-Afrika moet verkondig terwyl die positiewe verswyg word nie – ʼn gesonde balans tussen die twee is uiteraard goed. Om dit dan as die rede vir belastingvermyding voor te hou, gaan darem ʼn bietjie te ver.

Hoe hoër die belastinglas (of, streng gesproke, die netto belastinglas) is, hoe groter sal die voorkoms van belastingvermyding en belastingontduiking wees. Die manier om te keer dat maatskappye belasting vermy, is deur die belastinglas te verlaag – 20% van 100% van die wins is tog beter as 28% van 0% van die wins. Volgens die verhouding tussen belastingkoerse en belastinginkomste soos deur Arthur Laffer (en talle voorgangers) beskryf, is dit selfs moontlik dat die staat op die ou einde ʼn algeheel groter belastinginkomste sal kry indien belastingkoerse verlaag word.

'n Optog teen koolstofbelasting in Australië

Die Nasionale Tesourie het op 2 Mei ʼn nuwe besprekingsdokument oor beoogde ‘koolstofbelasting’ wat in 2015 in werking sal tree, bekendgestel. Luidens die besprekingsdokument is die oogmerk van die koolstofbelasting om mense se toekomstige gedrag te beïnvloed en nie om meer geld vir die staatskas te in nie.

So ʼn stelling behoort ʼn mens onmiddellik snuf in die neus te gee. Dit is ietwat ongeloofwaardig vir ʼn belastinggaarder om te sê dat hy nie regtig belasting wil insamel nie… Tweedens behoort belasting neutraal te wees in die sin dat dit nie mense se keuses van wat om te verbruik, waarin om te belê, waar om te woon, hoe om te handel, ensovoorts, affekteer nie.

Belastings wat daarop gemik is om mense se gedrag (keuses) te verander, is selde suksesvol om die ‘ongewenste’ gedrag te verander. Wat meer dikwels gebeur wanneer ʼn regering besluit om gedrag wat volgens hulle ongewens is deur middel van ʼn spesifieke belasting te ontmoedig, is tweeledig:

Eerstens kan mense met die ongewenste gedrag voortgaan, maar duurder daarvoor betaal. Dit noop hulle dan om hul besteding elders in te kort. ʼn Belasting op ongesonde roomys kan dus veroorsaak dat mense minder vars vrugte koop, omdat hul besteding op roomys toeneem en die beskikbare fondse vir gesonde, vars vrugte afneem. Die belasting op die roomys maak nie dat mense skielik minder van roomys gaan hou nie.

Tweedens kan mense ook met die ongewenste gedrag voortgaan, maar maniere vind om dit weg te steek sodat die belastinggaarder nie daarvan te wete sal kom nie, hetsy deur (wettige) belastingvermyding of (onwettige) belastingontduiking. Beide is tydrowende oefeninge wat geen werklik produktiewe effek van groter menslike welvaart teweegbring nie.

Die Nasionale Tesourie weet baie goed dat belastings selde daarin slaag om mense se gedrag noemenswaardig soos beplan te verander, veral as die belastings nie baie swaar is nie (iets wat ook vir die koolstofbelasting voorgestel word). Dit laat die geloofwaardigheid van die stelling dat die idee nie is om meer geld vir die staatskas te in nie, verder taan.

Waarom is die regering in die eerste plek daarmee besig om sulke belastings te beplan? Dit berus daarop dat die amptenare van die regering voel dat hulle beter as al die ander mense weet wat goed is vir die mense, en die reg het om mense se beursies te skud om hulle te forseer om hul gedrag te verander. Die regeringsamptenare voel dat die menslike bydrae tot klimaatsverandering van so ʼn mate is dat dit ʼn wesentlike negatiewe impak op Suid-Afrikaners in die algemeen sal hê – meer negatief as die koste wat daaraan verbonde is vir Suid-Afrikaners om hul gedrag aan te pas om minder ‘koolstofinsentief’ te leef. Dit is alles goed en wel vir die regeringsamptenare om so te voel, maar waarom gaan dit dan eenvoudig oor daarin dat hulle elke individu se beursie na willekeur kan omkeer? Waarom bly dit nie net daarby dat die regeringsamptenare die tersaaklike inligting bekendmaak en dit dan aan individue en groepe oorlaat om besluite oor hul eie lewens te maak nie? Waar verskillende individue of groepe se belange in hierdie verband met mekaar bots, kan hulle dit onder mekaar uitklaar, of binne ʼn neutrale stel reëls arbitrasie soek.

Dit is een ding om goeie raad te gee, en goeie redes vir die raad te gee, maar ʼn gans ander ding om eenvoudig ʼn standpunt met mag op ʼn ander af te dwing. Een van die enigste menslike verhoudings wat normaalweg so werk, is dié van ouers en hul jong kinders. Tog behandel regerings, ook die Suid-Afrikaanse regering, die inwoners van die land dikwels soos kinders eerder as grootmense wat self die gevolge van hul keuses sal dra.

Foto verkry van: mugfaker via photopin cc

Soos al gebruiklik geraak het, het die minister van finansies, Pravin Gordhan, in sy nasionale begrotingstoespraak in Februarie aangekondig dat daar in die huidige belastingjaar belastingverligting vir persoonlike inkomstebelastingbetalers sal wees. Die presiese aanhaling is: “In the 2013/14 fiscal year, personal income tax relief of R7 billion is granted.”

Die grootste groep betalers van persoonlike inkomstebelasting is werknemers, vir wie so ʼn aankondiging op sigwaarde na ʼn welkome blaaskans kan lyk. Die term “belastingverligting” impliseer tog dat minder belasting betaal sal word. In werklikheid is dit oëverblindery. Die “verligting” wat gegee word, is slegs ʼn aanpassing om te vergoed vir die dalende waarde van geld – inflasie. Die bedrag van R7 miljard wat as “belastingverligting” voorgehou word, word bereken met die aanname dat belastingbetalers se belasbare inkomste konstant bly. Dit is egter vir ʼn baie groot aantal werknemers nie die geval nie, aangesien “lewenskoste”-verhogings van naastenby die VPI-inflasievlak oorwegend toegestaan word. Die aanpassings van belastingkerwe word juis gedoen om te keer dat mense wat inflasieverwante verhogings kry, nie proporsioneel tot hul inkomste meer belasting betaal nie, selfs al bly hul lewenstandaard konstant.

Ware belastingverligting sou dus beteken dat ʼn persoon wat ʼn inflasieverwante verhoging kry, proporsioneel tot sy inkomste minder belasting as in die vorige jaar moet betaal. Vir die meeste belastingbetalers wat noemenswaardige hoeveelhede belasting betaal, is dit egter nie die geval met die 2013/14-begroting nie. Die volgende tabel toon die belastingkerwe vir die 2012/13- en 2013/14-belastingjare.

Die gemiddelde VPI-inflasie vir 2012 was 5,6%. Dit is egter slegs die belastingdrempel wat met hierdie persentasie aangepas is. Al die ander belastingkerwe is slegs met 3,5% aangepas.

Die praktiese uitwerking hiervan kan met behulp van twee voorbeelde aangetoon word:

Voorbeeld 1
ʼn Werknemer wat in die 2012/13-belastingjaar belasbare inkomste van R150 000 verdien het, sou R15 560 aan inkomstebelasting betaal het – dit is 10,37% van sy belasbare inkomste.
Gestel hierdie werknemer kry dan ʼn 5,6%-verhoging vir die 2013/14-belastingjaar. Sy belasbare inkomste is nou R158 400 en daarop betaal hy R16 432 belasting. Dit is steeds 10,37% van sy belasbare inkomste. Aangesien al sy inkomste op die laagste kerf belas word, is die aanpassing vir hierdie werknemer wel voldoende kompensasie vir die feit dat die koopkrag van geld gedurende 2012 met ongeveer 5,6% gedaal het. Dit is egter geen ware verligting nie, slegs ʼn aanpassing vir VPI-inflasie.

Voorbeeld 2
ʼn Werknemer wat tydens 2012/13 dubbeld soveel as die werknemer in die vorige voorbeeld verdien het, se marginale belastingkoers was 30%. Hy sou R54 860 aan inkomstebelasting, 18,29% van sy belasbare inkomste, betaal het. Indien hy ook gedurende die 2013/14-belastingjaar ʼn 5,6%-verhoging ontvang,, sal sy inkomste tot R316 800 styg. Hierop word hy met R58 430 belas. Dit is 18,44% van sy belasbare inkomste. Ten spyte van die “belastingverligting” betaal hy dus  ʼn groter deel van sy inkomste aan die belastinggaarder oor as tydens die vorige jaar.

Werknemers se grootste enkele aftrekking
Die belastingverligting van R7 miljard is dus grootliks oëverblindery, aangesien die nagenoeg 3,3 miljoen mense wat noemenswaardige hoeveelhede inkomstebelasting betaal, in 2013 ʼn groter deel van hul inkomste aan inkomstebelasting sal afstaan as in 2012. Dit is nog voordat die effek van stygings in ander belastings, soos brandstofheffings, heffings op alkohol, invoertariewe en sogenaamde “groen belastings” in ag geneem word.

Inkomstebelasting is vir baie werknemers die grootste enkele aftrekking op hul weeklikse of maandelikse betaalstrokies. Verlede jaar se oproer in die mynbedryf is ten dele aangevuur deur die groot verskil tussen sommige mynwerkers se “cost to company” en “take home” -loon. Een van die grootste redes waarom hierdie verskil so groot is, is inkomstebelasting en ander regeringsheffings soos die vaardigheidsheffing. Tog is dit die werkgewer of skuldeisers wat die sondebokke gemaak word vir die “karige” bedrae wat werknemers op die ou end huis toe neem, terwyl Jan Taks skotvry daarvan afkom en vir die kulkuns van belastingverligting bedank word.

Hierdie stadige toename ná ʼn drastiese daling is egter nie uniek aan Suid-Afrika nie. Byvoorbeeld, in die VSA staan indiensname tans op 143,3 miljoen mense teenoor ʼn hoogtepunt van 146,6 miljoen in November 2007. Tog is dit ʼn verbetering op die laagtepunt van 138,0 miljoen in Desember 2009.

Ongelukkig staan bevolkingsgroei intussen in beide die VSA en Suid-Afrika nie stil nie, wat ook verklaar waarom die werkloosheidskoers baie stadiger daal as wat indiensname weer toeneem.

Die prys van platinum het die afgelope ses maande vir die eerste keer sedert die begin van 2010 noemenswaardig gestyg – sowat 20%. Dit bied ʼn welkome blaaskans vir die bedryf in die algemeen en spesifiek vir sommige marginale myne. Die prys wat vir twee en ʼn half jaar (Januarie 2010 tot Augustus 2012) naastenby konstant op ongeveer R12 000 per ons was, het platinumprodusente onder groot druk geplaas.

Om dit in perspektief te plaas: Gestel ʼn platinummyn het in Januarie 2010 ʼn totale produksiekoste van R11 000 per ons gehad. Dit beteken dus dat die effektiewe winsgrens in daardie stadium sowat 9% was. Selfs al het die totale produksiekoste met slegs 5% per jaar gestyg (in werklikheid was die stygings vir die meeste produsente veel hoër), sou so ʼn myn teen die begin van 2012 teen ʼn verlies geproduseer het, aangesien produksiekoste dan R12 128 per ons sou wees. Indien nog ʼn jaar se 5%-styging daarby gevoeg word, styg dit tot R12 734.

Die huidige platinumprys van sowat R14 550 per ons is sowat 20% hoër as die prys wat van Januarie 2010 tot Augustus 2012 gegeld het. ʼn Produsent wat in 2010 teen ʼn 9%-winsgrens geproduseer het, en sedertdien stygings in produksiekoste van sowat 9% per jaar gehad het, sal nou naastenby gelykbreek.

Ongelukkig is een van die redes vir die hoër prys van die afgelope paar maande juis dat sommige platinummyne reeds gesluit het of dit ernstig oorweeg om te sluit. Die verwagte toekomstige groter skaarsheid van die metaal word dus reeds in die huidige markprys weerspieël.

Die departement van energie sal, soos gewoonlik, omstreeks 13:00 op die Vrydag voor die eerste Woensdag van die maand die finale aankondiging maak. Die situasie is vandeesmaand meer gekompliseerd as gewoonlik, aangesien drie verskillende heffings op brandstof verander sal word, en daar ook moontlik provinsiale verskille kan wees.April is ook een van die maande wanneer die pryse van 95- en 93-oktaan petrol afsonderlik aangepas word. Tans lyk die vooruitsig, met alle faktore ingereken, tog marginaal positief, met die pryse van petrol en diesel wat moontlik met so 2c tot 5c kan daal.

Die feit dat die oorverhaling op petrol en diesel tans hoër is as die gemiddeld vir die maand, beteken ook dat indien die situasie tydens April voortduur, brandstofpryse in Mei verder kan daal. Motoriste moet egter steeds daarvan bewus wees dat die tendens op die langer termyn steeds opwaarts is – die kans dat brandstofpryse laer as R10 per liter of selfs R11 per liter op ʼn volgehoue basis weer gesien sal word, is bitter klein.

ʼn Ander kwessie waaroor navrae soms ontvang word, is waarom die prys van petrol in Botswana dan soveel laer as in Suid-Afrika is, terwyl sowat byna al Botswana se petrol vanuit Suid-Afrika ingevoer word. Die antwoord hierop is baie eenvoudig: die regering van Botswana hef nie soveel belasting op petrol as wat die Suid-Afrikaanse regering hef nie. Die prysverskil is egter ook nie so groot as wat dikwels geglo word nie.

Die prys van ʼn liter 93-oktaan petrol is tans P9,60 in Gaborone, die hoofstad van die land, net ʼn hanetreetjie anderkant die Suid-Afrikaanse grens. Dit kontrasteer met ʼn prys van R12,87 vir dieselfde liter 93-oktaan petrol in Gauteng. Nader aan die grens met Botswana is petrol ietwat duurder weens addisionele vervoerkoste.

Let ook daarop dat die Botswana-prys in pula, die land se geldeenheid, gegee word. Anders as die Namibiese dollar, die Swazi lilangeni en die Lesotho loti, verhandel die pula nie op ʼn een-tot-een basis met die rand nie. Een pula kan op die oomblik, teen ʼn tipiese handelsbankwisselkoers, sowat R1,15 koop. Dit beteken dat die prys van ʼn liter petrol in Gaborone sowat R11,04 is. Dit is slegs sowat R1,83 laer as die prys in Gauteng. Hierdie prysverskil, soos hierbo genoem, word daardeur verklaar dat die regering van Botswana laer brandstofheffings as die Suid-Afrikaanse regering hef.

– OPDATERING 27 Maart –

Die prysaankondiging is toe twee dae vroeg gemaak, weens die langnaweek. Dit, tesame met ‘n onverwagse styging van sowat 11c per liter in die leiheffing, het veroorsaak dat die verwagte daling van enkele sente omgeswaai het na stygings van enkele sente – sowat 7c tot 12c per liter (afhangende van die graad van die brandstof en die geografiese ligging).

Foto verkry van: Mark J P via photopin cc

Ekonomiese vrae is gewoonlik uiters kompleks, omdat dit met die handelinge van ʼn magdom verskillende individue te make het. Elkeen van die individue het unieke voorkeure en behoeftes, wat vir elke individu ook oor tyd verander. Individue is dikwels ook deel van groepe (meer as een gelyktydig), wat ook ʼn rol speel in hoe hul voorkeure en behoeftes voorkom en verander. Hoewel dit insiggewend kan wees om hierdie komplekse situasies tot eenvoudige modelle, indekse en gemiddeldes te reduseer, moet altyd in gedagte gehou word dat die werklikheid steeds kompleks bly. By elke antwoord op ʼn komplekse vraag moet ʼn geskikte balans tussen eenvoud en ooreenstemming met die werklikheid gevind word, sodat dit verstaanbaar, maar steeds van toepassing is.

Hierdie beginsel sluit aan by twee weke gelede se artikel oor die inflasiemandjie se samestelling, waarin gestaan het:

“Veranderinge in die VPI word dikwels as ʼn aanduiding van veranderinge in lewenskoste gebruik. Dit is egter dikwels nie op sigself so goeie aanduiding nie aangesien dit op ‘die gemiddelde verbruiker’ gebaseer is. Daar bestaan nie werklik so ʼn persoon nie – elke verbruiker se behoeftes en voorkeure verskil van ʼn ander s’n. Die gemiddeld is dus tegelykertyd almal se voorkeure en niemand s’n nie.”

Die persentasie VPI-inflasie is die kort antwoord op die vraag: “Maak my salarisverhoging op vir die styging in my lewenskoste?” Ongelukkig is dit ook grotendeels die verkeerde antwoord, omdat die verbruikersprysindeks (VPI) ʼn uiters komplekse kombinasie van faktore reduseer tot een enkele syfer waarin feitlik alle detail verlore gaan.

Mense wil egter graag ʼn eenvoudige antwoord op ʼn komplekse vraag hê, sodat besluitneming oor komplekse kwessies vergemaklik kan word. Dit kan baie gevaarlik wees, aangesien die besluit dan eintlik op grond van inligting wat so oorvereenvoudig is dat dit eintlik verkeerd is, gemaak word. Dan is daar groot konsternasie, want die besluit is tog op grond van koue, harde syfers gemaak. Juis dit is dan die probleem – die syfers was te hard en te koud en te ver verwyderd van die ewig-veranderende werklikheid van die persone wie se daaglikse optrede die syfers onderlê.

Soms moet die moeite dus maar gedoen word om eerder ʼn langer, maar beter, antwoord op ʼn probleem te probeer verstaan, as om slegs ʼn kort, eenvoudige, maar verkeerde antwoord te gebruik.

Vorige VPI-mandjie. Kliek om te vergroot.

Nuwe VPI-mandjie. Kliek om te vergroot.

Een manier waarop gepoog word om die dalende waarde van geld (inflasie) te kwantifiseer, is deur die verbruikersprysindeks (VPI). Die VPI bestaan uit ʼn kombinasie, die sogenaamde “mandjie”, van pryse van goedere en dienste wat verbruikers in ʼn land aankoop. Aan elkeen van die pryse word ʼn gewig toegeken na gelang van hoe groot die gedeelte is wat dit van die gemiddelde verbruiker se jaarlikse uitgawes uitmaak. Die syfer wat in die algemeen as “die inflasiesyfer” bekendstaan, is dan die verskil tussen die vlak van hierdie indeks in ʼn spesifieke maand teenoor die vlak wat dit 12 maande gelede was.

Vergelykings van die vlak van die VPI is maar net een manier om te probeer vasstel hoeveel die waarde of die koopkrag van geld gedurende ʼn spesifieke tydperkafgeneem het (inflasie). Die groeiende geldvoorraad stoot nie slegs verbruikerspryse opwaarts nie, maar het ook ʼn invloed op batepryse, wat baie moeiliker is om te kwantifiseer omdat dit moeiliker is om inflasionêre prysstygings van werklike onderliggende stygings in waarde te onderskei.

Veranderinge in die VPI word dikwels as ʼn aanduiding van veranderinge in lewenskoste gebruik. Dit is egter dikwels nie op sigself so goeie aanduiding nie aangesien dit op “die gemiddelde verbruiker” gebaseer is. Daar bestaan nie werklik so ʼn persoon nie – elke verbruiker se behoeftes en voorkeure verskil van ʼn ander s’n. Die gemiddeld is dus tegelykertyd almal se voorkeure en niemand s’n nie. In ʼn uiters heterogene land soos Suid-Afrika is dit nog moeiliker as in baie ander lande omdat die voorkeure en lewensstyle van Suid-Afrikaners so verskillend is.

Dit wil egter ook nie sê dat die algemene idee dat verbruikersinflasie soos deur die VPI gemeet, altyd totaal belaglik verkeerd is nie. Een rede waarom daardie persepsie veroorsaak word, is deurdat mense slegs oplet na produkte waarvan die pryse die vinnigste styg, maar byvoorbeeld nie daaraan dink dat hul enkele grootste uitgawe, hul huispaaiement, in dieselfde tyd onveranderd gebly het nie. Hoewel dit nie werklik toepaslik is om ʼn VPI-styging, wat ʼn gemiddeld vir al die verbruikers van ʼn land is, vir slegs ʼn enkele verbruiker te gebruik nie, moet die enkele verbruiker darem wel ʼn gemiddelde van al sy uitgawes gebruik en nie slegs in die produkte met hoë prysstygings vaskyk nie.

Met die voorafgaande in gedagte, kan dit tog vir mense insiggewend wees om die vorige en die nuwe VPI-mandjie te vergelyk om te sien watter produkte en dienste nou ʼn groter of kleiner gewig in die mandjie dra en of dit nou nader aan hul eie bestedingspatroon is of nie. Van die kategorieë waarvan die gewigte beduidend toegeneem het, is voertuigbrandstof, elektrisiteit en mediese fondse. Die grootste afname was ten opsigte van aankope van gebruikte voertuie wat toegeskryf kan word aan ʼn verandering in die metode wat ingespan word om die werklike koste daarvan te bepaal.

Hierdie kritiek is egter misplaas. Oneerlikheid is nie ʼn noodsaaklike komponent van vrye handeling tussen mense nie – dit is juis ongewens. Dat oneerlikheid wel soms voorkom, is  wel ʼn feit. Dit kan selfs uit die vroegste opgetekende geskiedenis van die mensdom gesien word. Oor die jare het menslike samelewings verskillende maniere gevind om oneerlikheid aan die lig te bring, te voorkom en te straf.

Dit is ook so vir ʼn vrye mark – oneerlikheid is nie teoreties of prakties wenslik nie. Een van die voorvereistes vir ʼn suksesvolle vrye mark is juis dat daar ʼn stelsel moet wees waarvolgens dispute oor transaksies op ʼn onpartydige wyse opgelos kan word. Dit hoef nie noodwendig ʼn regstelsel te wees wat deur ʼn staat bedryf word nie – dit kan ook ʼn interne stel reëls binne ʼn spesifieke gemeenskap of groep mense wees, solank dit net nie arbitrêr toegepas word nie.

Die vrye mark skep die meeste welvaart waar daar groter gelykheid van inligting tussen partye tot ʼn transaksie is. Natuurlik wil beide partye gewoonlik probeer om meer inligting as die ander te hê. Die verkoper wil byvoorbeeld nie hê voornemende kopers moet weet dat sy produk eintlik van swak gehalte is nie. Die koper is moontlik weer daaroor besorg dat die verkoper nie moet besef dat die koper eintlik bereid sou wees om ook ʼn veel hoër prys vir die produk te betaal nie. Albei se neiging om inligting van die ander te weerhou, word egter in ʼn mate getemper deur die moontlikheid dat hulle in die toekoms weer sake sal doen. Die verkoper weet dat as hy sy kliënt wil behou, dit ʼn risiko is om oneerlik te wees want as die kliënt dit agterkom die verkoper se reputasie geskaad sal word. Die koper weet ook dat as hy oneerlik is en die verkoper dit agterkom, hy moontlik sal weier om verder te handel te dryf. Verder kan so ʼn swak reputasie in ʼn vrye samelewing ook wyd uitkring, wat nog ʼn groter afskrikmiddel is.

Dikwels is kopers en verkopers egter nie vreeslik besorg oor moontlike oneerlikheid of weerhouding van inligting nie, omdat die “koste” om vooraf te bepaal of gelykheid van inligting bestaan, groter as die moontlike koste van oneerlikheid is. ʼn Koper sal byvoorbeeld ʼn pak boerewors by ʼn nuwe slaghuis koop sonder om eers van die slagter te vereis om elke bestanddeel in die fynste besonderhede uit te spel, omdat hy bereid is om die wors te braai en as dit net na soja smaak, eenvoudig sy verliese te aanvaar en dan nie weer by daardie slaghuis boerewors te koop nie.

Dit is juis in ʼn samelewing wat nie vry is nie waar oneerlikheid geïnstitusionaliseer word. As die staat jou daaglikse brood verskaf, kan jy maar seker wees dat, as jy begin kla dat daar te veel semels en te min meel in die brood is, daar blitsvinnig teen jou opgetree sal word om te keer dat jy jou onpatriotiese kommentaar versprei. As jy in so samelewing oor die soja in die maalvleis kla, beland jy dalk self in die vleismeule…

Grafika verkry by: The Rocketeer via photopin cc

Hoewel heelwat ook oor die syfers gesê kan word, sal die detail daarvan nie hier bespreek word nie. Wat wel bespreek word, is die verskil tussen die “herstel” (restitution) van grond en die herverspreiding (redistribution) van grond. Albei val onder “grondhervorming” (land reform), maar die twee het verskillende kenmerke.

President Zuma is heeltemal reg as hy sê dat die staat by sake van “herstel” van grond dikwels nie ʼn gewillige koper is nie en dat die prys wat vir sulke grond betaal word, heel moontlik as gevolg daarvan hoër is as die prys wat die eiendom in die ope mark sou haal. By die “herstel” van grond handel dit oor die teruggee van ʼn spesifieke stuk grond aan ʼn spesifieke persoon of gemeenskap wat dit ontneem is tydens die vorige bedelings in Suid-Afrika. Die staat het in sulke gevalle drie opsies: die grondeiser kan ʼn monetêre bedrag aangebied word in plaas van die grond, of die grondeiser kan ʼn alternatiewe stuk grond aangebied word, of die staat is verplig om die spesifieke stuk grond aan te koop en aan die eiser oor te dra. Indien die grondeiser op laasgenoemde opsie aandring, is die staat inderdaad ʼn ”onwillige koper” en is in ʼn erg benadeelde posisie as dit by die onderhandeling oor die prys van die grond kom.

Volgens die staat self is feitlik alle grondherstelsake reeds afgehandel, hoewel landbou-organisasies sê dat die staat se definisie van “afgehandel” van hulle s’n verskil. Hoe dit ook al sy, die “herstel” van grond is eintlik net ʼn klein deeltjie van die staat se algehele grondhervormingsprogram.

Die groter deel van die grondhervormingsprogram bestaan uit die algemene ”herverdeling” van grond. Hier gaan dit daaroor dat die staat, selfs in gevalle waar geen legitieme grondeis ingestel is nie, graag swart mense se beheer oor veral landbougrond in Suid-Afrika wil vergroot. Dit gaan hier dus nie oor enige spesifieke stuk grond nie. Die staat is nie ʼn onwillige koper wanneer dit by die herverdeling van grond kom nie. Indien die staat een boer se plaas wil koop en die boer wil ʼn onredelike prys daarvoor hê, kan die staat eenvoudig, soos enige ander grondkoper, sê: “Nee dankie, ons gaan maak eerder vir jou buurman ʼn aanbod en as hy ook onredelik is, vra ons sy ander buurman.” Die enigste manier waarop die staat hier “te veel” vir grond kan betaal, is indien die staat se amptenare onbevoeg of korrup is.

Die staat gebruik tans ʼn klein brokkie waarheid oor die grondherstelproses om ʼn groot leuen oor die algehele grondhervormingsproses te verkoop. Moenie daardeur om die bos gelei word nie.